Cùng hành vi nhận tiền nhưng có quan chức bị truy tố tội nhận hối lộ, có người không, vì tội danh này phụ thuộc việc chứng minh sự đổi chác quyền lực, trao đổi lợi ích trong công vụ.
Trong kết luận điều tra mới ban hành, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) nêu bà Nguyễn Thị Kim Tiến, cựu Bộ trưởng Y tế, khai đã nhận 7,5 tỷ đồng từ hai cấp dưới. Hiện tội danh bà bị cáo buộc là Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.
Gần đây, một số cựu quan chức có hành vi nhận tiền song cũng không bị cáo buộc phạm tội Nhận hối lộ. Hồi tháng 1, trong vụ án "nâng đỡ" doanh nghiệp trúng thầu xảy ra ở Đăk Lăk, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Đăk Lăk Phạm Ngọc Nghị nhận 4,5 tỷ đồng song cơ quan công tố cho rằng đây là "tiền quà biếu". Ông nhận tiền nhưng không có thỏa thuận từ trước, đã nộp lại đầy đủ, vì thế không bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà chỉ bị xử lý kỷ luật về mặt Đảng. Cùng vụ án, cựu giám đốc Ban Quản lý dự án cùng cấp phó bị tuyên 8 năm tù vì nhận hối lộ 11,1 tỷ đồng.
Ngược lại, tại đại án xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), tất cả 34 lãnh đạo, cán bộ Nhà nước nhận tiền bị toà sơ thẩm tuyên phạm tội Nhận hối lộ. Trong đó cựu cục trưởng Nguyễn Thanh Phong bị tuyên 20 năm tù vì nhận 44 tỷ đồng, cựu Cục trưởng Trần Thị Việt Nga 15 năm tù vì nhận 8 tỷ đồng.
HĐXX sơ thẩm nhận định, giai đoạn 2018-2025, một số lãnh đạo và chuyên viên của Cục An toàn thực phẩm đã lợi dụng các quy định pháp luật còn chung chung để "hình thành cơ chế xin - cho, nhận hối lộ có hệ thống" trong nhiều khâu quản lý. Cựu cục trưởng đã đưa ra chủ trương nhận tiền ngoài lệ phí, quy định phân chia tiền hối lộ và chỉ đạo cấp dưới thống nhất chủ trương nhận tiền.
Trước việc nhóm cựu cán bộ nhận hối lộ khai "làm đúng và doanh nghiệp chỉ cảm ơn", VKS khẳng định: "Nếu cán bộ làm tâm huyết, không có chuyện doanh nghiệp phải chầu chực, thông qua người này người kia để tiếp cận, đưa tiền". Bởi thế hành vi nhận tiền của 34 bị cáo đã cấu thành tội Nhận hối lộ.
Còn trong đại án Chuyến bay giải cứu giai đoạn 1, phần lớn bị cáo khai không nghĩ sai phạm lại cấu thành tội Nhận hối lộ vì việc nhận tiền xảy ra sau các chuyến bay hoàn thành nên chỉ là quà cảm ơn, nếu đưa trước mới là hối lộ. Tuy nhiên cơ quan công tố cho rằng hành vi nhận tiền của một số quan chức đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Tại vụ án "nâng đỡ" cát tặc ở An Giang, cựu Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thanh Bình nhận 300.000 USD và bị kết tội Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Còn cựu phó chủ tịch UBND tỉnh Trần Anh Thư nhận 961 triệu đồng và cựu giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Việt Trí nhận 3,1 tỷ đồng với cáo buộc Nhận hối lộ.
